Gorący towar (8)

Zanim dotarłem na miejsce, gdzie po raz ostatni widziałem Tony'ego, natrafiłem na szpaler drzewek jałowca, którego tu nie pamiętałem. Krzaki stały w równym szeregu, jakby chciały zagrodzić mi drogę; błądząc po omacku badałem je wyciągniętą ręką, jednocześnie idąc do przodu. Nagle zza tego zielonego muru dało się usłyszeć coś podobnego do gardłowego jęku, pełnego złości i żalu. Było to dziecinne zawodzenie, zduszone i smutne, a jednak przeszyte ślepą wściekłością. Zwolniłem kroku i zawodzenie ustało, a może tylko zagłuszyło je bicie mego serca. Dotarło do mnie, że się boję; tak: jestem panicznie wystraszony. Cisza, która nastała, była gorsza od tego, co usłyszałem; niejako zmuszała mnie do czekania. Ta sytuacja, bliska jakiejś ponurej baśni, aż porażała swą nierealnością, lecz mój strach przekonał mnie, że jest prawdziwa. 

Zrobiłem dwa kroki do przodu, kiedy zza mrocznej zasłony ponownie dosłyszałem jęk tej dziwnej, zwierzęco-ludzkiej żałoby. I znów przejął mnie jakiś oderwany od wszystkiego, co znałem, iście filmowy, nieuchwytnie baśniowy charakter całego zdarzenia. Gdybym nie był taki przerażony, powinna rozbawić mnie naiwna skłonność do zaprzeczania, jaką wykazywałem nawet postawiony przed tak niepodważalnym, twardym konkretem. Przypominałem dziecko, które zakrywając oczy dwoma rękoma głupio wierzy w to, że zniknie powód jego strachu. Lecz słysząc kolejny spazm tej rozjątrzonej skargi nadal nie ufałem własnym uszom, a robiąc następny krok do przodu - nie pojmowałem, że naprawdę zbliżam się w stronę niepojętego.

Szpaler smukłych drzewek, kłujących mnie swymi delikatnymi igłami, zdawał się nie mieć końca. Wreszcie wyszedłem na otwartą przestrzeń, jeśli wolno tak nazwać dość rzadko i przypadkowo zarośnięty skraj lasu. Zbocze było takie, jakie pamiętałem; lecz na tym kończyło się wszelkie podobieństwo. U jego podnóża leżał ktoś jakby wyzuty z życia, a przy nim warował pies znajomej rasy. 

   
Musiał wiedzieć, że się zbliżam, bo napiął swój potężny kark i lekko ugiął przednie łapy. Z jego pyska wyrwało się ciche, ostrzegawcze warknięcie. Patrzyłem na to przerażony, ledwo stojąc na obu nogach.

- Zgaś tę przeklętą latarkę - usłyszałem, a był to głos ochrypły i gardłowy, jakby dochodzący spod ziemi. Pies od tyłu wyglądał zwyczajnie, ale czułem, że musi być inny od wszystkich pozostałych. Moją uwagę przykuła leżąca postać: Czy był to ten dziwny starzec, o którym tyle rozprawiałem? Lecz widziałem mizernie, zmuszony odczekać, aż mój wzrok przyzwyczai się do ciemności.

Gdy tego dokonałem, w nikłym kręgu księżycowej poświaty ujrzałem coś, czego już nigdy nie zapomnę. Pies wolno odwrócił głowę, od razu chwytając moje spojrzenie. Jego sylwetka napięła się groźnie, a łapy wyprostowały, przez co wyglądał na większego, niż w rzeczywistości. Jego zęby, niezbyt długie, lecz błyskające metalicznie, wystawały z odkrytych dziąseł; z warg sączyła się trująca ślina. Ale największą grozą przejęły mnie oczy: świecące w ciemności jakimś ukrytym blaskiem, jarzące się zimną, martwą bielą. Świeciły spod zamkniętych, błoniastych powiek, jakie widuje się tylko u gadów. Powiedzieć, że pies starego był piekielną bestią, byłoby nadużyciem. Ale ten Cerber, ta w połowie ludzka, a w połowie zwierzęca hybryda jakąś cudowną mocą zachowała cechy swej rasy, zyskując przy tym coś wręcz mitycznie potwornego. Żaden jej odruch, żaden typowo psi instynkt nie doznał uszczerbku podczas tej przemiany - a nad tym wszystkim panowała ostra świadomość, której naturę miałem dopiero zgłębić. 

Gorący towar (7)

To wołanie, jak echo powtórzone nieskończoną ilość razy, prześladowało mnie nawet teraz. Wiedziałem, że w ten sposób nawołuje mnie przeszłość, zagarniając wciąż nowe i nowe fragmenty teraźniejszości, zagarniając mnie samego. Czy to możliwe, aby mogła tak mnie opętać, wślizgnąć się jak złośliwe demony do mej duszy i zmusić mnie do spełniania jej najbardziej dziwacznych kaprysów? Czy miałbym pozwalać na ten terror, na to wiekuiste zniewolenie? Czy ten mroczny cień, wydłużający się wbrew wszelkim zasadom rozumu, będzie mnie gonił aż po kres życia? Tony nie zaakceptował by tak żałosnej zgody na wyroki losu. Tony zacząłby działać, albo przynajmniej zbroić się do walki.

Uniosłem głowę znad poduszki, przebijając wzrokiem otaczającą mnie ciemność. Zrozumiałem, że głos przeszłości nie zamilknie, dopóki sam nie utnę go nożem; że moja bezczynność i bezradność zmusi mnie do życia nędznymi ochłapami przeszłości. Będzie to życie w zawieszeniu, coś jak chroniczna choroba; życie w cieniu absurdalnej kary, nie potwierdzonej żadnym wyrokiem. Życie zdegradowane, abnegacja.

Pokonując własne lenistwo, wygrzebałem się z pościeli i wyciągnąłem rękę po zegarek, aby podświetlić jego tarczę. Był to stary, nieco obtłuczony, dziecinny zegar z Bartem Simpsonem, ubranym w zabawny strój do futbolu: kolejny relikt przeszłości. Za kwadrans miała wybić północ, był to ostatni czas na działanie. Niezdarnie zakładałem spodnie, zapinałem guziki i zamki, szukając zdrętwiałymi nogami miejsca w ciepłych butach. Wątpliwości, niczym wielkie, pozbawione orientacji nietoperze, oblepiały mnie swymi wilgotnymi skrzydłami.

Las jest ciemny, obcy i złowrogi - myślałem - a noc w takim lesie nie lepsza od śmierci. Lecz jest tam Tony i mogę mu pomóc - więc nie ma na co czekać. Robiąc ostatnie przygotowania do drogi, myślałem tylko o lesie, owej "zielonej kniei", co wbrew pozorom pomagało mi zebrać się do kupy. Nie dopuszczałem myśli, że mogę tam spotkać coś (lub kogoś) o stokroć gorszego. Czyniąc w ten sposób, dając zajęcia nadliczbowe wyobraźni, oddałbym się w niepodzielne władanie paniki i strachu. I tak, jak się zdarza naturom kontemplacyjnym, mającym zwyczaj zaglądania za kulisy i docierania do sedna problemu, ogarnęła mnie potrzeba nagłej zmiany, ostrego a zdecydowanego działania. Było w tym coś z podszeptu szaleństwa, odruchu życiowego hazardzisty.

Nocny autobus docierał tylko do granic miasta. Przez dobre pół godziny szedłem poboczem, smagany podmuchami od przejeżdżających samochodów. Wielkie ciężarówki, jadąc w jakimś bezrozumnym pędzie, zdawały się celowo podsycać moje szaleństwo; ich reflektory świeciły mi w oczy, wytwarzając na chwilę obraz negatywowy. I właśnie te krótkie rozbłyski wydobywały z mroku nocy pobliskie drzewa, czyniąc z ich poskręcanych gałęzi jakby wyciągnięte ramiona. Latarnie stały rzadko i dawały mało światła, więc niektórzy kierowcy trąbili na mnie przeraźliwie. Świadomość, że mogłem być dla nich równoprawnym zaskoczeniem, wcale nie pomagała.

Wreszcie, bliski obłędu, znalazłem właściwie rozgałęzienie i skręciłem w drogę do Powaliska. Szaro-żółty dukt skręcał w bezdenną ciemność, rozświetlony tylko w momencie, gdzie znajdowała się znajoma posesja. Całość, wraz z rzędem drzew tak mrocznych, że aż granatowych, pełna była zwodniczego spokoju. Stanąłem, rozglądając się czujnie i podejrzliwie. Obok mnie stał szafkowy transformator, więc pogładziłem go ufnie, niczym starego konia. W końcu, zrozumiawszy, że mogę być łatwo rozpoznany, zmusiłem się, aby zejść na dróżkę prowadzącą do lasu.

Szedłem z duszą na ramieniu, świecąc pod nogi latarką. Nie wiedziałem, jak dodać sobie otuchy, więc modliłem się cicho, koślawiąc słowa na swój własny sposób:

- Aniele, stróżu mój, ty zawsze przy mnie stój,
Trzymaj mnie z dala od przemocy,
Bądź mi zawsze do pomocy.
A gdyby doszło do czego złego,
Chroń mnie, Boże, od siebie samego...          

Gorący towar (6)

Kiedyś, bawiąc się z bratem, pokazałem mu całą kieszeń pięknych włoskich orzechów. Brat znalazł fragment kolejowej szyny i z kamieniem w ręku uznał, że to powinno wystarczyć. Pamiętam, że stałem po pas w suchej, falującej kostrzewie. "Pozwól, żebym spróbował" - poprosiłem, odbierając kamień od brata. Położyłem orzecha na lśniącej stali i uderzyłem go dwa razy. O jeden za dużo: łupina rozpadła się razem z miękkim środkiem. "Widzisz, nie wyszło - powiedział brat. - Jeszcze nie umiesz dawkować siły". Uznałem, że była to moja pierwsza ważna lekcja, choć nie wiem, dlaczego.

Ta migawka z przeszłości nie była ostatnią i wkrótce po położeniu się spać stwierdziłem, że to tylko preludium do czegoś większego. Przyszło samoistnie, jak grypa lub świnka, i równie dobrowolnie przepadło. Było to w czasach, gdy dzieciaki biegały samopas, a mimo tego ich wspomnienia były bardziej kolorowe. Wymierzenie im klapsa w tyłek nie nazywano przestępstwem, a sprawy nieprzyzwoite skutecznie maskowano za fasadą dobrego wychowania; w każdym razie słowo "pedofil" można było spotkać tylko w podręcznikach psychopatologii. Były to czasy o wiele prostsze, lecz także o wiele surowsze.

Pewnego razu, w drodze ze szkoły, naszła mnie ochota na dłuższy spacer. Szedłem pod górkę, nucąc przeboje lata, a ciężki plecak przyklejał mi się do ciała. Nagle, gdzieś w dole, zobaczyłem starszego pana, który gramolił się na górę. Dyszał ciężko i głośno. Miał znoszoną ciemną marynarkę, a pod spodem białą koszulę, zmiętą jak liście zwiędłej kapusty.

- Nieznośny upał - powiedział, gdy podszedł bliżej, a zrobił to właściwie nie wiadomo kiedy. Miał wysoki, dość młody głos, i chyba dlatego z początku uśpił moją czujność. - Człowiek może dostać udaru albo nagle zabraknie mu powietrza - ciągnął nieznajomy - zwłaszcza w starszym wieku. Ale my i tak jesteśmy w lepszej sytuacji. Mamy lepiej, bo łazimy sobie po zielonej kniei, a co mają powiedzieć ci w mieście? 

Tutaj niechętnie przyznałem mu rację, choć starszy facet nie budził mego zaufania. Zanotowałem dziwny sposób jego mówienia, to użycie staroświeckich określeń, jak "zielona knieja". Zacząłem nerwowo ciągnąć za szelki plecaka, coraz obficiej zalewanego swędzącym potem.

- Taak, nie ma to jak prawdziwy las - gadał stary. - Tutaj dopiero można poczuć, jak oddycha ziemia. Można wciągać te wszystkie tajemnicze zapachy, obserwować rajdy ważek i bawić się w gry, na przykład w chowanego. Ja sam najbardziej lubię zabawę w chowanego... A może pograłbyś ze mną teraz? - zapytał.  

Nie chciałem się bawić, wykręcając się tym, że nigdy nie brałem udziału w tej dziecinnej gierce.

- Co? Mam uwierzyć, że nigdy nie bawiłeś się w chowanego? - wyraził zdziwienie, a zrobił to w momencie, gdy niemal zrównał się ze mną w tym pokracznym pochodzie. - Nie ma lepszego zajęcia dla młodych chłopców, no może oprócz piłki nożnej. Ale ty nie wyglądasz mi na takiego, co uprawia sport... Właściwie, to musisz być niezłym urwisem, tak stawiać się starszym - dodał, i od razu zapytał: - Jesteś małym urwisem?

Chyba zadał to pytanie jeszcze raz, zmuszając mnie do otwarcia ust, do pierwszego głośno wyrażonego "nie". Tak jak przewidywałem, ta reakcja nie wzbudziła jego entuzjazmu. Starszy facet uniósł głos, coraz bardziej tracąc kontrolę nad swym zachowaniem: zaczął obrzucać mnie pomysłowymi obelgami, gestykulować i grozić pięściami, przy tym coraz bardziej przyśpieszając kroku. W jego głosie, pod warstwą wściekłości, pobrzmiewała dziecinna rozpacz z powodu mojej odmowy. W końcu pojąłem, że dalsza rozmowa nie ma sensu, dlatego zrezygnowałem z tłumaczenia, że nie jestem gówniarzem, cholerną przekorną łajzą, i teraz już jawnie wziąłem nogi za pas. Zapamiętałem ostatni obraz, który zdążyłem zobaczyć, oglądając się przez ramię: starszy jegomość, cały oblany potem, z jedną dłonią opartą o udo. Druga ręka wymachiwała w powietrzu, jak uskrzydlona groźba.

- Zaczekaj, ty wszawy gnoju - wołał - ty tłusty zasrany piździelcu!

Gorący towar (5)

Ale teraz, idąc ostrożnie i posuwając się jakby boczną, nieoficjalną, półdziką drogą do lasu, traciliśmy z oczu całą okolicę. Patrzyłem, jak poziom drogi znika za kępami trawy, a linia horyzontu zagina się nad naszymi głowami, stając się coraz bardziej okrągłym łukiem. 

- Ja też znałem podobnego dziwaka - mówił Tony. - W miasteczku, gdzie co roku spędzałem wakacje. Wszyscy pomawiali go o paktowanie z diabłem, ale miał też sad i wyjątkowo słodkie jabłonie. Pewnego razu, gdy dostaliśmy wiadomość, że dziadek wyjechał na zakupy, poszliśmy na pachtę. Dopiero na miejscu okazało się, że wcale nie wyjechał. Daliśmy nogi za pas i wtedy...

- Poczekaj... - przerwałem mu, przystając. Chciałem zadzwonić do szefa, ale - co niezwykłe - zupełnie straciłem zasięg. - Pożycz mi telefon - poprosiłem. - Mogą się o nas niepokoić.
- Daj spokój - odparł i nagle wybiegł do przodu.

Pokonał jakieś pięćdziesiąt metrów i stanął, szukając dogodnej trasy przez niskie zarośla. Wyglądał, jakby brodził w wysokiej wodzie, chwiejąc się za każdym razem, gdy noga potrąciła ukryty kamień. Jego rozłożone ręce czepiały się gałęzi, a głowa obracała na boki, i mógłbyś pomyśleć, że najzwyczajniej szuka zgubionego portfela. 

Lecz nagle musiał potknąć się o coś większego, bo zachwiał się mocniej, wygiął plecy jak wystraszony kot i runął bokiem na lewą stronę. Zdążyłem zobaczyć, jak jego głowa błyskawicznie tonie w gęstwinie krzaków, lecz nie dostrzegłem wyrazu jego twarzy. Nie byłem pewny, czy krzyknął z bólu, czy może kogoś zawołał.

A jednak nic nie zrobiłem. Dzisiaj, gdy myślę o tych wypadkach, dopada mnie bolesny wstyd i poczucie niespełnienia; takie uczucie musi doskwierać mechanikowi wykolejonego pociągu, który można było ocalić - gdyby nie lenistwo i zaniedbanie tamtego. Po jakimś czasie opinia publiczna zgodnie twierdzi, że wyrzuty sumienia nie są żadną karą. I, oczywiście, ma pełną rację.

Mawiamy, że ciekawość jest pierwszym stopniem do piekła, ale dla Tony'ego była raczej jak czyściec. I uważamy, że człowiek jest najsurowszym sędzią dla siebie samego. Nie zamierzam podważać ludowych mądrości, lecz nawet biorąc to za pewnik, musimy zaakceptować fakt, że owi surowi sędziowie są też zdolni do najgorszych podłości. Ciśnienie przerośniętego sumienia bywa nieznośne; demoluje naszą zdolność do empatii i stawia niżej od ludzi prostych, którzy - pozbawieni tego ciężaru - tym łatwiej posługują się tak zwaną powszechną moralnością.

Nie próbuję się usprawiedliwiać. Zrozumcie: gdy w końcu zawołano mnie po imieniu, poczułem ulgę nie dlatego, że się bałem, lecz dlatego, że w ten sposób przerwano moje straszne wątpliwości. Szef był człowiekiem niespokojnym i nerwowym, zachowywał się tak, jakby każdego podejrzewał o to, że chce mu ukraść godzinę życia. To usposobienie okazało się wielce pomocne, bowiem nawet nie miał cierpliwości wysłuchiwać moich mętnych tłumaczeń na temat zniknięcia Tony'ego. Wystarczyło powiedzieć, że mój kolega poszedł na grzyby, i zadeklarować, że wróci najbliższym podmiejskim autobusem. Fakt, że miałem przy sobie plecak z jego rzeczami, nie wzbudził żadnych podejrzeń.

Wróciłem do domu, gdzie od razu zostałem zaanektowany do towarzystwa i posadzony przy stole, pełnym wyszukanych potraw i napojów. Jednak nie miałem apetytu. Zmęczony i otępiały, wybrałem krzesło na końcu stołu, tuż obok wielkiego stojącego zegara. O ile pamiętam, lwią część tego wieczoru spędziłem wpatrzony w dużą misę wypełnioną orzechami. Były tam orzechy włoskie i laskowe, ziemne, pistacjowe i nerkowce. Misa z orzechami była w tej chwili o wiele ciekawsza od najbardziej pasjonującej rozmowy.

I pewnie ten widok osobliwie wpłynął na to, że w pamięci zjawiła mi się wizja innej leśnej przygody.    

Gorący towar (4)

- I co? - zapytał podejrzliwie. - Myślisz, że coś mu zrobiliśmy? - Był pełen rezerwy, co nie przeszkodziło mu podejść do krawędzi.
- Na przykład: zwaliliśmy mu na łeb wielki otoczak? - odpowiedziałem pytaniem. - Ciekawy pomysł... Za jakiś czas jego syn zapyta żonę, czy nie widziała ojca. A tak - ciągnąłem, naśladując kobiecy tembr głosu - jakiś facet wracał z grzybów i przypadkiem go spotkał. Mówił, że tatuś jakoś dziwnie zapatrzył się w niebo.
Przez chwilę śmialiśmy się razem, ale potem Tony, już uspokojony, powiedział:

- Mówię serio. Nie widziałem tutaj żadnego starszego dziwaka. Chyba faktycznie potrzebujesz odpocząć.
- Dziadek jest nieszkodliwy. Kręci się w oksfordzkim sweterku i gada do psa. Ale przyznaj się: przez  chwilę miałeś pietra.
- Nigdy w życiu - odpowiedział. - Nie mogę bać się czegoś, czego nie widziałem.
- A ja mógłbym przysiąc, że widziałem ruch. Kawałek dalej, na lewo, jest zejście do lasu. Idąc tą ścieżką można łatwo dostać się do zarośli.
- I co z tego? - zapytał.
- Przyjrzyjmy się tym krzakom - ciągnąłem niezrażony. - Są wystarczająco wysokie, aby ukryć człowieka. Mogę sobie wyobrazić, że dziadek - zaciekawiony tym, o czym rozprawiamy - przyczaił się gdzieś pod nami. Ale niestety miał pecha.

Dywagowaliśmy tak jeszcze przez chwilę, stojąc przy krawędzi i nie mając siły, aby sprawdzić empirycznie moje podejrzenia. Nagle, jakby spod ziemi, wyrósł przed nami pryncypał i oznajmił, że możemy się zbierać. Nie mógł jednak trafić gorzej, ponieważ lawina domysłów ruszyła, w naszych głowach zaczęła się gonitwa spekulacji, a historia - tak okrutnie przerwana i zawieszona - domagała się ciągu dalszego. I chociaż sygnał fajrantu był dla nas zazwyczaj milszy od śpiewu słowika, a moment założenia cywilnych ubrań - celebrowanym, małym świętem, teraz przebieraliśmy się w pośpiechu, by czym prędzej powrócić nad zbocze. 

 

Staliśmy dokładnie w tym samym miejscu, ani myśląc udać się w kierunku, o którym mówiłem. Byłem jakieś dziesięć lat starszy od Tony'ego, więc musiałem zachować pozory dorosłości i stateczności. Mój kolega też pragnął uchodzić za dojrzałego. Z drugiej strony, wystarczyło spojrzeć na postawę Tony'ego, na jego lekko powiększone, okrągłe oczy, by potwierdzić, że rozpaliłem jego ciekawość do białości.

- Gdyby było, jak powiadasz - to gdzie się podział pies? - zapytał. - Nie mógł oberwać rykoszetem.
- Tu jest pewien problem - przyznałem. - Tak się składa, że znam tę rasę. Jest zawzięta i dość samolubna, ale nigdy nie opuściłaby swego pana.

Jakby w odpowiedzi na moje słowa, krzaki pod nami zadrżały i zafalowały, co aż odjęło mi mowę. Tym razem ruch był wyraźny i widoczny dla nas obu.

- Widziałeś? - odezwał się Tony. - Wypadałoby sprawdzić, co to takiego.  
- Poczekaj... - zacząłem i przerwałem, ponieważ nie wiedziałem, jak się zachować. Byłem skłonny dać sobie spokój, ukręcić całej sprawie łeb, ale mnie również przewiercała ciekawość. W przeciwieństwie do Tony'ego bywało, że znajdowałem się w podobnych sytuacjach, i zawsze wtedy minusy przeważały nad ewentualnymi plusami. Przewidywałem, że nie uniknę swego rodzaju dziecinnej przepychanki, głupiej licytacji na to, kto jest bardziej odważny. I oczywiście Tony nie zamierzał z tego rezygnować.
- Powiedz, teraz to ty dostałeś pietra - zapytał, a wyraz jego okrągłych oczu uzupełniły uniesione brwi.
- Nie - zaprzeczyłem otwarcie. - Po prostu miałbym parę ciekawszych zajęć, niż śledzenie jakiegoś obcego faceta. Poza tym, jestem zmordowany.
- Boisz się! - skonstatował z uciechą. - I dlatego wyszukujesz coraz to nowe powody, aby nie ruszyć tyłkiem. A to dobre! Myślałem, że pójdziemy razem!

Po tych słowach wyruszył poboczem w kierunku szafkowego transformatora, za którym zaczynała się ścieżka. Mimowolnie poszedłem jego śladem, oglądając się dyskretnie i sprawdzając, czy nie jesteśmy poszukiwani. Z miejsca, w którym przebywaliśmy, można było jeszcze zobaczyć naszego dostawczego fiata i pryncypała, który robił ostatnie przygotowania do wyjazdu.    

Gorący towar (3)

- A jakże - odpowiedziałem. - Chciałem zahaczyć się przy wykładaniu towaru w jednym z tych kosmicznych hangarów. Zabrałem papiery i pytam, czy nie potrzebują wykładowcy. Ale paniusia spojrzała na mnie, jak na wariata. - Splunąłem, opierając ręce na kolanach. - I nawet zadała to samo pytanie: "A nie próbował pan szukać gdzie indziej?". Więc ja jej na to: "A chciałaby pani? Zdawało mi się, że to tutaj szukają pracowników." Musiała zajrzeć w rubrykę wykształcenia, bo nos jej się zmarszczył jak u mopsa. "No nie wiem - odpowiada mi po chwili. - Pan jest jakiś dziwny"... "Dziwny" - słyszałeś? Zawsze się kończy na tym samym! - zakończyłem i przekazałem taczkę Tony'emu, jako że teraz była jego kolej.
- Wiesz co - zagaił. - Nadchodzą takie czasy, że wszyscy ci dziwni będą mieli przesrane. To znaczy, pozwolą im istnieć, ale niewiele więcej. A przecież każdy jest dziwny na swój sposób.
- Ty na pewno - odparłem, trącając go łokciem.
- Co mówiłeś? - zapytał.
- Wracaj do swego kamieniołomu - odbiłem piłeczkę, po czym razem przewlekliśmy ogromny, brunatny i obrośnięty wyschniętymi glonami kamlot.

Miałbym do powiedzenia znacznie więcej, ale wypadało zamilknąć. Mężczyźni nie muszą cały czas mówić, pomyślałem; pewne rzeczy rozumieją sami z siebie. Miałbym ci do powiedzenia coś o miłości i samotności, heroicznych zmaganiach i zgniłych kompromisach; o naprawianiu świata, wzlotach i upadkach, klęsce wiary i jeszcze większej klęsce nadziei - ale tego byłoby doprawdy zbyt wiele, zbyt wiele... Więc, wybacz mi Tony, wolałem zamilknąć.

Mój kolega zauważył, że nieco się zmieniłem. Mimo to (a może właśnie dlatego) podczas następnej rundy pracował dwa razy ofiarniej. W pewnym momencie, gdy rzucony kamień głośno huknął o drugi, zdenerwowany powiedziałem:
- Może lepiej celujmy gdzie indziej. W ten sposób robimy niepotrzebny hałas, a nie zależy mi na rozgłosie.
Tony się zgodził i od tej pory pracowaliśmy w niemal zupełnej ciszy.

Moja ostrożność była nadmierna: W najbliższej okolicy znajdowała się tylko jedna posiadłość, dość skutecznie ukryta przed ciekawskimi gęstym żywopłotem. Nie było tam dzieci, a jedynym mieszkańcem zdawał się być starszy jegomość, który czasem pojawiał się na ganku ze swym buldogiem. Przypomniałem sobie słowa szefa, który wspominał starszego; nazywał go niegroźnym dziwakiem, który kazał wołać na siebie Poldek, chodził w oksfordzkim sweterku i podczas spacerów konwersował z własnym czworonogiem.

Obaj byliśmy już mocno zmęczeni. Lekki zefirek, który zawiał od północy, był zbyt słaby, aby poruszyć zastygłe masy gorąca; raczej pulsował jak oddech konającego. 
Na szczęście ta runda miała być jedną z ostatnich, bowiem powoli zbliżał się fajrant. Tony, w wyraźnie poprawionym nastroju, zaczął szczebiotać o nowo poznanej koleżance.

- Ona jest boska. Ma epickie nogi i wręcz patetyczną twarz. Gdyby nie jeden szczegół, dodałbym, że powinieneś ją poznać.
- Patetyczną twarz? - powtórzyłem, popijając ciepłą gazowaną wodę, która po minięciu przełyku natychmiast stawała się potem. - Wy i ta wasza nowomowa. Ten drobny szczegół pewnie oznacza, że...

Tutaj przerwałem, ponieważ zdawało mi się, że usłyszałem coś dziwnego. Jeden z wyrzuconych kamieni odezwał się głucho, a przy tym wytworzył drugi, wyższy dźwięk o zmienionym tonie: powstało wrażenie, że kamlot uderzył w coś organicznego. Zupełnie, jakby ktoś lub coś doznało urazu, lecz w ostatniej chwili, przed ryknięciem z bólu, powstrzymało się gwałtem i zamarło w swoim cierpieniu. 

Pochyliłem się nad krawędzią zbocza, ale na dole niczego nie było. Tylko ta sama beznamiętna, płowo-zielona łączka, przecięta skośnie ledwo widoczną ścieżyną; te same krzaki, ożywiane delirycznym, pieszczotliwym wiaterkiem - lecz mógł być to równie dobrze efekt optyczny spowodowany upałem. Rozczarowany i znużony, zrobiłem dwa kroki do tyłu, przez co nieomal nie wywróciłem się o stojącą taczkę. Zakląłem siarczyście i otrzepałem nogawki z kurzu. 

- Nic takiego - wyjaśniłem, patrząc niechętnie na Tony'ego, któremu dostarczyłem pysznej rozrywki. - Zwykłe zmęczenie.
- Uważaj, bo jak się stoczysz na dół, to już nie będzie mi się chciało jechać po ciebie taczką - powiedział, nadal wielce rozbawiony. - Tu nie ma niczego ani nikogo. Rozejrzyj się, stary. Na tym zadupiu nawet Thoreau poczułby się zagubiony.
- Bez przesady - odparłem. - Jakieś pół godziny temu widziałem tego starszego dziwaka, szedł do lasu ze swoim buldogiem... Ale teraz go nie ma - wygląda na to, że zniknął.  

Gorący towar (2)

Szef miał rację: ziemia była gliniasta i zbita jak gorzka czekolada, w dodatku pełna kamieni, z którymi nie było wiadomo, co robić. Ktoś, kto miał nadzieję, że na takim podłożu wyhoduje efektowny trawnik, musiał być albo naiwny, albo szczególnie pracowity.

Słońce zbliżało się do zenitu, napełniając powietrze żarem, który odkładał się w płucach. Pracowaliśmy sumiennie, wyszukując ciężkie grudy i rozłupując je szpadlami, aby upewnić się, że faktycznie są "ziemią". Inwestor, o którym wiedzieliśmy tylko tyle, że był zawodowym wojskowym, machał zawzięcie grabiami, od czasu do czasu uderzając nimi jak motyką. Nie zwracał na nas większej uwagi. Jego żona, idąc śladem wygrabionej ziemi, który ciągnął za sobą niczym wielki ślimak, zbierała mniejsze kamienie i układała je w kopczyki. Dość szybko ochrzciliśmy ją mianem "Łunochód".

Dla nas, zwykłych wyrobników, pozostawiano kamienie największe, tak wielkie, że czasem wystarczało kilka do załadowania całej taczki. Byliśmy wyczerpani, a nasze zmęczenie potęgowała świadomość, że trudno o bardziej bezcelową robotę. Działka miała być gładka jak stół, a obejście schludne i czyste jak domek Barbie, więc szybko powstał problem, co robić z tym kamiennym złomem. Wspólnie postanowiono, że pewna ilość zostanie odłożona na przyszły skalniak, ale było to rozwiązanie doraźne i niczego nie załatwiało.

I tak oto zaczęliśmy robić wypady na drogę, najpierw na jej bliskie, a później dalsze pobocze; tę samą drogę, która po raz pierwszy ujawniła naszego wroga, i której oświetlony stroboskopowo łuk do dzisiaj pojawia się w moich koszmarach. Ach, co to była za droga! - powiedziałbyś raczej, że jest tunelem czy przejściem między dwoma światami, młodością a starością, zupełną anarchią a realnością; pomiędzy tym, co zapoznane a jakąś ostateczną zagadką i tajemnicą.

Zresztą: znużeni kilometrami, szybko wróciliśmy na pierwotne miejsce, by szukać rozwiązania ciążącego problemu. Było tam coś w rodzaju geologicznej niecki, której obrośnięte krzakami zbocze okazało się idealnym ukryciem dla śmieci. Aby urozmaicić naszą siermiężną monotonię, prowadziliśmy lekkie rozmowy, często na oderwane tematy.

- Mam dla ciebie smutną wiadomość - powiedział Tony, robiąc wymach prawie okrągłym głazem, jakby rzucał piłką lekarską. - Jak myślisz, co by o nas powiedział taki Fryderyk Nietzsche?
- Wiem, do czego pijesz - odparłem, zezując na niebo, czy przypadkiem nie nawinęła się jakaś chmurka. Promienie słońca padały pionowo jak włócznie. - Może i mamy moralność niewolników. Ale nawet będąc nadczłowiekiem nie masz gwarancji, że osiągniesz sukces. - Zawróciłem taczką, która skrzypnęła kółkiem, jakby na poparcie mojego zdania. - Nietzsche na końcu dostał fioła - i tyle mu pomogła jego moralność pana.
- A jednak zdążył czegoś dokonać - stwierdził Tony głosem, w którym pobrzmiewał szacunek. - Wiesz, co odbija się w oczach Boga? - zapytał i odpowiedział sam sobie: - Szatan.

Taki był Tony: lubił zadawać pytania i zaskakiwać, a przy tym nie tracił powagi i zatroskania o losy świata, czym upodabniał się do mnie. Ale trzeba powiedzieć, że nadal był dzieciakiem - dzieciak wciąż ujawniał się w jego odruchach i reakcjach, w tym, jak podchodził do życia. Mówił, na przykład, że ma wiadomość, a ja już wiedziałem, że w ten sposób chce mnie przetestować, więc byłem bardziej rozczulony niż zaciekawiony. Pewnego razu oznajmił, że ma świetny pomysł, i na moje niecierpliwe pytanie "jaki?", zaproponował, abyśmy zamienili się łopatami. Nie ma kwestii: Tony potrafił ożywić rozmowę.

Jednak teraz, nawiązując do jego wypowiedzi, odparłem:
- Takie gadanie tylko wkurzyłoby Fryderyka.
- Co masz na myśli? - zapytał.
- To, że w życiu trzeba dokonać wyboru. Nie można czytać Nietzschego i jednocześnie wierzyć w Boga. Albo rybki, albo pipki.
- W życiu rzadko stoisz przed takim wyborem - odpowiedział. - A ty postawiłeś sprawę na ostrzu noża.
- Być może - odparłem, prowadząc taczkę, która skrzypiała mniej więcej co dwa kroki. Skrzypiała coraz wolniej. - Widzisz, Tony, z wami młodymi jest jeden problem. Chcecie mieć wszystko naraz. Nie wierzycie w Boga, ale wierzycie w Szatana. Wybieracie tylko to, co wam odpowiada. Unikacie konsekwencji.
- Tak? A kiedy ostatni raz byłeś w kościele? - zapytał kąśliwie i, widząc moją minę, zaśmiał się jowialnie.

Był to koniec tej rundy, bo zauważyliśmy szefa, który zaczął nerwowo kręcić się przy bramie. Kiedy pojawiliśmy się znowu na zakręcie, Tony zapytał bez zbędnej zwłoki:

- Nie rozglądałeś się za inną robotą?
Musiałem przyznać, że tym mnie zaskoczył, bo wiedziałem, co to oznaczało. Tony nie zamierzał pracować tu na stałe; jak tylko pojawi się taka możliwość, opuści nas bez żalu. Byłem totalnym głupkiem, bo chyba myślałem inaczej.